ანთროპონიმები ქვემოიმერულში (ოკრიბული მეტყველების მიხედვით)

ანოტაცია

წარმოდგენილ სტატიაში განხილულია ანთროპონიმთა ფორმა- წარმოებისა და სიტყვაწარმოების თავისებურებები ქვემოიმერულში, კერძოდ, ოკრიბულ მეტყველებაში. საანალიზოდ აღებულია აწსუ-ს პროფ. ტარიელ ფუტკარაძის სახელობის ქართველოლოგიის სამეცნიერო- კვლევით ცენტრში დაცული დიალექტური მასალა, რომელიც ჩაწერილია XX საუკუნის 90-იან წლებში ოკრიბის თემის სოფლებში (ორპირი, კურსები, ჭყეპი).

1. ოკრიბულ მეტყველებაში თანხმოვანფუძიანი საკუთარი სახელები ძირითადად ი- ხმოვანფუძიან სახელთა მსგავსად იწარმოება: ტარასი-მ, ჯიმშერი-მ, ნოდარი-ს, ემზარი-ს... წოდებით ბრუნვაში გვხვდება როგორც ი დაბოლოებით (გრამიტონი, ეთერი), ასევე შეიძლება დაირთოს -ო ფორმანტი: გრამიტონო, ეთერო...

შედარებით იშვიათად დასტურდება საპირისპირო ტენდენცია, როდესაც ი-ხმოვანფუძიანი სახელები თანხმოვანფუძიანთა მსგავსად იწარმოება; შელოცვის ტექსტებში შეგვხვდა წმინდა გიორგო!

ორივე ტენდენცია ქართულის ნიადაგზე არის აღმოცენებული და ენის   (დიალექტის)  შინაგანვითარების  კანონის  ნიმუშს   წარმოადგენს (კ. კუბლაშვილი).

თავისებურებას გვიჩვენებს ა-ხმოვანფუძიანი პირის სახელები, რომლებიც ე დაბოლოებით არის წარმოდგენილი: ჟულიეტე, ნათელე.

2. ანთროპონიმები გაფორმებულია სიტყვამაწარმოებელი აფიქსებით.

-ა: გრამიტონა, რაჟდენა... ციურია, დომენტია. ბოლოკიდური -ა > -ე: ტრიფონე, ტარიელე.

-ია: თენგიზია, რაჟდენია... შოთაია, კაკოია. -ია > -იე (ნაწილობრივი ასიმილაცია): კიკილიე, დათოიე. იშვიათად -ია > -იი (სრული ასიმილაცია): ლაშიის ამბავი.

-იკ-ო: ვალიკო, დათიკო; -იკ-ა / -უკ-ა: ივანიკა, ბერუკა; -უნ-ა: დათუნა; -ელ-ა / -ილ-ე (<-ილ-ა): კაციელა. კოსტაილე; -ილ-ო: კიკილო, ბაბილო; -ოულ: შოთოული; -უც-ა: გოგუცა, ცუცა.

3. საინტერესოა ზოგი საკუთარი სახელის ფონეტიკური ცვლილება: ნოე > ნო-ვ-ე (ვ ბგერის განვითარება), იესო > იოსე (მეტათეზისი), მარგარიტა < მარგალიტა (დისიმილაცია).

4. ოკრიბელთა მეტყველებაში საკმაო რაოდენობით გამოიყენება რუსული წარმომავლობისა თუ გაფორმების საკუთარი სახელები: სონიჩკა, ანიჩკა, ალიოშა, შურა, ჟორა...

5. ოკრიბულ ტექსტებში შეგვხვდა განსხვავებული სახელები, მეტსახელები: ალიმი, აპოლი, ბულული, ბუჯგი, მასტრედია, მირონია...

ოკრიბულ მეტყველებაში ანთროპონიმთა ცვლილების ძირითადი ტენდენციები საერთოქართულია. განსხვავება უმთავრესად ცალკეულ სახელებთან გამოვლინდა და ზოგად წესებს შეესაბამება.